NRCcoverwebRuimtereis door Groningse nacht
Door Merlijn Kerkhof 

Op de Nacht van Electra in Noord-Groningen moeten bezoekers hun zintuigen op een andere manier openstellen voor kunst. "Als je minder ziet, ben je alerter.”

Foto's van het festival

Het spookt in Oud Bokum. Als Schuberts strijkkwartet Der Tod und das Mäd- chen is uitgeklonken, verschijnt er een geest. In een deur bovenin de monumentale herenboerderij wordt een spookverschijning geprojecteerd. Dat moet wel het door de dood achterna gezeten meisje zijn uit de tekst waarop Schubert zijn muziek baseerde. Of is het soms de toornige huishoudster die gruwelijk aan haar einde kwam en wraak komt nemen op het publiek?

Plaats van handeling: de Nacht van Electra, Kloosterburen, Noord-Groningen, op loopafstand van de Waddenzee. Een boerderij met fundamenten uit de late achttiende eeuw. De Nacht van Electra, die plaats vond in de nacht van zaterdag op zondag, is een kunstfestival over de nacht, en tegelijk een ode aan de boerderij. Een festival met zowel highbrow kunst als een brood- bakwedstrijd.

Bedenker Peppie Wiersma organiseert het festival sinds 2008. Acht jaar geleden kwam de slagwerker en artistiek leider van muziekcollectief Ludwig in Groningen wonen. Oorspronkelijk was het festival in Electra, nu is het voor de eerste keer in Kloosterburen. Bijna alles wat ze laat zien en horen houdt verband met de omgeving.

In iedere kamer gebeurt wel iets. In de kelder is een laboratorium ingericht waar aan animaties wordt gewerkt. In een schuurtje draait Guido van der Werves film Nummer dertien, Effugio c, You’re always only half a day away (2011) – in de film rent de kunstenaar twaalf uur lang onafgebroken rondjes om zijn huis in Finland. Buiten is tussen strobalen een ruimte ingericht waar mensen liggend naar de sterren kunnen kijken. Het geluid: opnames die de NASA Voyager heeft gemaakt. Hoe langer je naar de sterren kijkt, hoe meer je ziet – zo lijkt het alsof je zelf een ruimtereis maakt.

Een van de populairste attracties is Spoken op Bokum van Sarah Stiles. De bezoekers worden één voor één door een donkere gang geleid waar een soundscape klinkt. Ze verwachten een spookhuis, iets wat ze laat schrikken. Maar er gebeurt helemaal niets. Groningers komen hier in contact met kunst die er anders niet te vinden is. Wiersma: "Je merkt dat mensen ’s nachts anders op kunst reageren. Als je minder ziet, ben je alerter. Je kunt hier het pad aflopen naar de Waddenzee in de donkerte. Al je zintuigen werken dan anders.” Dat van die vermoorde huishoudster heeft ze overigens verzonnen. Voor de sfeer. "Maar iedereen voelt in zo’n oud huis dat er enorm veel geschiedenis is.”

Die geschiedenis is overal aan af te lezen: aan de eindeloos overgekalkte ornamenten, aan het machtige staketsel waarin balken als bomen aan elkaar lijken gegroeid. Aan de dijken. Remt Meijer is eige- naar van de boerderij. Met een korte onderbreking is Oud Bokum al bijna 300 jaar in bezit van zijn familie. Een paar jaar geleden heeft hij de boerderij teruggekocht.

Meijer, die suikerbieten, aardappels en uien heeft, woont in het naastgelegen Nieuw Bocum – met een c. Hij was bang dat er een eigenaar zou komen die er een hondenkennel zou aanleggen. Of erger: dat zich er een Hollander zou vestigen „die voor de rust komt”.

Nu is het juist een plek waar Groningers bij elkaar komen. Wiersma verwacht dat eenderde uit de omgeving komt, en nog eenderde uit de Randstad. "De mensen uit de grote stad zien nu hoe mooi het hier is, terwijl de mensen uit de buurt in contact komen met kunst die hier anders niet te vinden is”, zegt Wiersma.

„Door kunst op een andere plek te brengen, wordt kunst niet alleen toegankelijker, de omgeving voegt ook wat toe. Op de eerste editie speelden we Music for 18 Musicians van Steve Reich. Als je dan de veranderende patronen in de muziek hoort en je kijkt naar de wolken en ziet dat die op dezelfde manier voortbewegen, dat is te gek.”

2014